Giảm liều bức xạ nhờ kỹ thuật 'hít sâu nín thở' tại FV

Bệnh nhân được ngậm dụng cụ kiểm soát nhịp thở ABC để bắt đầu quá trình hít sâu nín thở DIBH trong lúc xạ trị - Ảnh: BVCC

Cơ chế hít sâu nín thở

Trong xạ trị ung thư vú, đặc biệt là vú trái, tim nằm rất gần vùng cần chiếu xạ. Điều này khiến bác sĩ luôn phải cân nhắc giữa hiệu quả điều trị và nguy cơ tổn thương tim và mạch vành.

Từ năm 2019, Trung tâm Điều trị Ung thư Hy Vọng (Bệnh viện FV) đã tiên phong đưa vào ứng dụng kỹ thuật hít sâu nín thở DIBH (Deep Inspiration Breath Hold), kết hợp với hệ thống kiểm soát nhịp thở chủ động ABC (Active Breathing Control).

ThS.BS Nguyễn Huỳnh Hà Thu chia sẻ kỹ thuật DIBH tại hội nghị khoa học về xạ trị - Ảnh: BVCC

Tại Hội nghị khoa học thường niên Chi hội Kỹ thuật Xạ trị TP.HCM lần 3 với chủ đề ‘Phương pháp tiếp cận đa ngành trong xạ trị và quản lý chuyển động xạ trị vùng ngực và bụng’ diễn ra vào 3.2026 tại Bệnh viện FV, ThS.BS Nguyễn Huỳnh Hà Thu, Trung tâm Điều trị Ung thư Hy Vọng chia sẻ: ‘Kỹ thuật hít sâu nín thở DIBH và hệ thống ABC được áp dụng thường quy trong xạ trị ung thư vú trái và những vùng khối u di động theo nhịp thở, mang lại hiệu quả cao và tăng tính an toàn cho bệnh nhân trong suốt quá trình xạ trị’.

Trong quá trình chiếu xạ, bệnh nhân thực hiện chu kỳ ‘hít sâu - nín thở - chiếu xạ’ khoảng 20-30 giây/lần với sự hỗ trợ của hệ thống ABC để đảm bảo nhịp thở ổn định và kiểm soát chặt chẽ. Về nguyên lý, khi hít sâu, phổi nở ra và đẩy tim ra xa thành ngực, tạo nên một ‘khoảng cách an toàn’, nhờ đó tia xạ có thể tập trung vào khối u trong khi giảm đáng kể liều tác động lên tim. 

Hiệu quả của phương pháp này đã được ghi nhận qua thực tế lâm sàng. Một nghiên cứu năm 2023 tại Bệnh viện trên 51 bệnh nhân ung thư vú trái cho thấy hơn 84% trường hợp giảm liều xạ lên tim đồng nghĩa với giảm nguy cơ biến chứng mạch vành, mức giảm ít nhất 7,4% và hơn 50% bệnh nhân giảm được từ 14-30% biến chứng này.

Ứng dụng DIBH trong xạ trị nhiều loại ung thư

Cũng theo bác sĩ Hà Thu, kỹ thuật hít sâu nín thở DIBH thích hợp xạ trị những khối di động theo nhịp thở hoặc gần cơ quan trọng yếu như ung thư vú trái, một số trường hợp ung thư vú phải, ung thư phổi, ung thư gan, ung thư thực quản, xạ trị u tuyến thượng thận hoặc bệnh nhân có nguy cơ cao tổn thương mạch vành hoặc có bệnh lý tim mạch.

Hình ảnh cho thấy tim di chuyển khỏi vùng xạ trị khi bệnh nhân hít sâu và nín thở - Ảnh: BVCC

Hiệu quả của DIBH phụ thuộc lớn vào sự phối hợp giữa bệnh nhân và ê-kíp gồm bác sĩ ung bướu, kỹ thuật viên xạ trị và kỹ sư vật lý y khoa. Gần 7 năm triển khai DIBH, Bệnh viện đã xây dựng quy trình thực hiện kỹ thuật một cách bài bản và cá thể hóa.

Trước xạ trị, bệnh nhân được hướng dẫn nguyên lý hoạt động của hệ thống ABC, làm quen thiết bị và thực hành kiểm soát nhịp thở dưới sự theo dõi của đội ngũ chuyên môn. Các chỉ số như thể tích hít vào, thời gian nín thở đều được đo lường, hiệu chỉnh riêng cho từng người. Hệ thống tài liệu song ngữ và video hướng dẫn trực quan giúp bệnh nhân dễ dàng tiến hành đúng kỹ thuật.

Từ 2019 đến nay, Bệnh viện đã áp dụng kỹ thuật DIBH và thiết bị điều phối nhịp thở chủ động ABC điều trị thành công cho 269 ca xạ trị. Bác sĩ Basma M’Barek - Trưởng Trung tâm Điều trị Ung thư Hy Vọng chia sẻ: ‘Tôi rất vui vì kỹ thuật xạ trị giờ đây không chỉ tăng hiệu quả điều trị, mà còn an toàn hơn rất nhiều cho bệnh nhân’.

Hạn chế xâm lấn

Sự phổ biến của các kỹ thuật như hít sâu nín thở DIBH cho thấy xu hướng quan trọng trong điều trị ung thư: không chỉ tập trung tiêu diệt khối u mà còn phải giảm tối đa tác động lên các cơ quan lành và chất lượng sống sau điều trị.

Tại Bệnh viện, xu hướng này được thể hiện rõ qua việc bệnh viện liên tục cập nhật và ứng dụng các công nghệ xạ trị và phẫu thuật tiên tiến. Trong đó có thể kể đến xạ phẫu robot CyberKnife S7 với khả năng định vị chính xác dưới 1mm, cho phép tiêu diệt khối u ngay cả khi đang di chuyển. Hệ thống phẫu thuật robot da Vinci Xi cũng được triển khai, hỗ trợ thực hiện nhiều ca phẫu thuật ung thư phức tạp.

Theo ThS.BS Vũ Trường Sơn, Giám đốc Y khoa Bệnh viện FV, việc đầu tư vào công nghệ luôn song song với phát triển đội ngũ chuyên môn: ‘Chúng tôi không chỉ đầu tư thiết bị mà còn xây dựng đội ngũ có khả năng làm chủ công nghệ, mang lại hiệu quả điều trị tối ưu và an toàn hơn cho người bệnh’.

Các bác sĩ tham gia Hội nghị khoa học ‘Phương pháp tiếp cận đa ngành trong xạ trị và quản lý chuyển động vùng ngực và bụng’ tổ chức tại Bệnh viện FV - Ảnh: BVCC

Bệnh viện FV vừa tổ chức thành công Hội nghị khoa học thường niên Chi hội Kỹ thuật Xạ trị TP.HCM lần thứ 3 với chủ đề ‘Phương pháp tiếp cận đa ngành trong xạ trị và quản lý chuyển động vùng ngực và bụng’ (ảnh).

Sự kiện quy tụ đông đảo bác sĩ và kỹ thuật viên chuyên sâu trong lĩnh vực xạ trị, tập trung chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn trong kiểm soát chuyển động - yếu tố then chốt quyết định độ chính xác và an toàn của điều trị.

Để biết thêm thông tin về điều trị ung thư tại FV, bạn đọc có thể liên hệ: Số 06 Nguyễn Lương Bằng, phường Tân Mỹ (Quận 7 cũ), TP.HCM

Điện thoại: (028) 35113333.