Bằng cấp là chưa đủ để sinh viên 'mở cửa' trước nhà tuyển dụng

Có bằng đại học chưa phải là yếu tố quyết định khi tuyển dụng - Ảnh: DNCC

Với nhiều gia đình Việt, tấm bằng đại học vẫn được xem như một “hợp đồng bảo hiểm” cho tương lai của con vì “đóng đủ phí trong 3-4 năm và đổi lại tấm vé bảo đảm vào thị trường lao động”.

Tấm bằng là tín hiệu nhưng không tối cao

83% phụ huynh trong số hơn 840 người trả lời nghiên cứu của Phòng Thương mại Anh tại Việt Nam năm 2026 cho biết tin rằng con sẽ tìm được một công việc tốt. Trong khi từ phía con cái, chỉ 30% cử nhân đã tốt nghiệp trả lời có chung niềm tin.

Khoảng chênh xấp xỉ 50 điểm phần trăm giữa niềm tin của cha mẹ và cảm nhận của “người trong cuộc” đặt ra câu hỏi khó: “Nếu tấm bằng là "bảo hiểm", vậy ai là người quyết định tài sản này sẽ thực sự mang lại lợi ích?”.

Theo Báo cáo Nâng tầm Nhân lực Việt Nam 2026 do Trường đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV) phối hợp cùng Công ty nghiên cứu Decision Lab thực hiện, câu trả lời lại nằm ở phía nhà tuyển dụng.

Theo báo cáo, tuyển dụng cử nhân mới ra trường là “một phán đoán được đưa ra với thông tin hạn chế”. Bằng cấp, điểm số và chứng chỉ chỉ là những tín hiệu ban đầu. Doanh nghiệp cần quan sát cách ứng viên giao tiếp, xử lý vấn đề và thể hiện năng lực qua phỏng vấn, bài đánh giá hay trải nghiệm thực tế.

Trong các tín hiệu này, bằng quốc tế có lợi thế nhất định khi 56% nhà tuyển dụng nghiêng về bằng quốc tế. Bằng quốc tế hoặc trải nghiệm du học đứng thứ hai trong 12 tiêu chí tuyển dụng, chỉ sau thái độ và sự phù hợp văn hóa.

Giá trị được ghi nhận không chỉ nằm ở ngoại ngữ mà còn ở sự tự tin, khả năng làm việc trong môi trường đa văn hóa và chủ động thể hiện quan điểm. Tuy nhiên, chỉ 6% nhà tuyển dụng cho biết họ "rất ưu tiên" yếu tố này.

Khi được hỏi yếu tố nào có thể thay thế tấm bằng của một trường đại học danh tiếng, 44% nhà tuyển dụng chọn kinh nghiệm làm việc phù hợp, 26% chọn chứng chỉ nghề nghiệp. Ở vòng tuyển chọn cuối, ứng viên thường được phân định ở những gì doanh nghiệp tận mắt quan sát được như cách giao tiếp, tiếp cận vấn đề, thể hiện mình trong bài đánh giá…

Báo cáo chỉ ra mức độ ưu tiên của doanh nghiệp đối với bằng cấp - Ảnh: DNCC

Khi đi làm, trong bảy năng lực được coi trọng có đến sáu năng lực người trẻ chưa đạt kỳ vọng của doanh nghiệp. Khoảng hụt lớn nhất là khả năng quản lý thời gian và giải quyết vấn đề. Đây là những năng lực chỉ bộc lộ khi công việc gấp rút, thông tin không đầy đủ và nằm trong chuỗi công việc phối hợp nhiều người.

Báo cáo kết luận bằng một công thức: Điều nhà tuyển dụng cần là một tấm bằng, cộng với kỹ năng và bằng chứng về kinh nghiệm làm việc.

Không cần làm điều quá lớn song phải hoàn chỉnh

Các trích dẫn trong báo cáo cho thấy doanh nghiệp cần những bằng chứng rất cụ thể về trải nghiệm thực tế.

Giám đốc kinh doanh một doanh nghiệp chuỗi cung ứng cho rằng một kỳ thực tập có giá trị khi sinh viên hiểu quy trình, có đóng góp thực chất và có thể chỉ ra một phần công việc hoàn chỉnh mình đã thực hiện.

Chia sẻ thêm, tổng giám đốc một công ty nhấn mạnh sinh viên tốt nghiệp không chỉ cần chuyên môn kỹ thuật mà còn phải hiểu bối cảnh ngành, có khả năng tự nhận thức và hành xử chuyên nghiệp.

Các chuyên gia cho rằng các ứng viên cần chú trọng nâng cao kỹ năng cá nhân - Ảnh: DNCC

Tại tọa đàm “Định hình chân dung nhân tài thời đại 4.0”, bà Ngô Thị Ngọc Lan - Giám đốc điều hành Navigos Search - bình luận quản lý thời gian thực chất là năng lực lập kế hoạch. "Bạn không có thời gian để giải quyết tất cả mọi việc nhưng sẽ có đủ thời gian để giải quyết những việc quan trọng nhất", bà Lan nói.

TS Lê Quốc Vinh - Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Tập đoàn truyền thông Le Group - cho biết 15 - 20% nhân sự trẻ của công ty được tuyển từ chính lực lượng thực tập sinh. “Vấn đề ở doanh nghiệp khác với đề bài trên giảng đường khi khách hàng không hài lòng, ý tưởng bị bác bỏ hay hạn chót đã sát nút. Những thứ đó không thể chỉ đào tạo trong trường mà cần môi trường thực tế", ông Vinh phân tích.

Trích dẫn:

Sinh viên BUV đồng thời có cơ hội biến kỹ năng thành trải nghiệm thực tế thông qua thực tập, dự án với hơn 500 doanh nghiệp đối tác, cùng mạng lưới 84 trường đại học tại 21 quốc gia.

GS Rick Bennett (Phó hiệu trưởng kiêm Phó chủ tịch BUV)

BUV tạo cơ hội cho sinh viên thực tập ngay từ năm nhất - Ảnh: DNCC

Bằng cấp + năng lực + bằng chứng

GS Rick Bennett - Phó hiệu trưởng kiêm Phó chủ tịch BUV - cho biết báo cáo cung cấp thêm bằng chứng để các trường đại học và cơ sở đào tạo cùng nhìn lại cách chuẩn bị sinh viên cho thị trường lao động.

Tại BUV, một trong những phản hồi là mô hình Degree Plus - kết hợp bằng đại học Anh Quốc với các năng lực bổ trợ. Nền tảng học thuật được bảo đảm qua ba lớp: được Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam công nhận, được Cơ quan Đảm bảo Chất lượng Giáo dục Đại học Vương quốc Anh (QAA) chứng nhận, và đáp ứng các chuẩn mực quốc tế trong đó có xếp hạng QS 5 sao.

Song hành cùng bằng cấp, sinh viên BUV được trang bị “Hộ chiếu năng lực nghề nghiệp toàn cầu” gồm ba trụ cột: Kỹ năng nghề nghiệp, Kỹ năng cá nhân và Trải nghiệm quốc tế. Chương trình tập trung vào những năng lực doanh nghiệp đang cần, từ quản lý thời gian, giải quyết vấn đề và thích ứng đến ứng dụng AI.

"Tấm bằng đại học cho biết sinh viên có kiến thức gì, còn Hộ chiếu năng lực nghề nghiệp toàn cầu chứng minh các em có thể làm được gì", ông Paul Bennett - Giám đốc điều hành Khối marketing và tuyển sinh BUV - chia sẻ.

Nếu tấm bằng đại học là “bảo hiểm tương lai”, nó sẽ chỉ mang lại lợi ích khi doanh nghiệp bị thuyết phục bằng chính những việc làm rất cụ thể và năng lực đáp ứng trúng yêu cầu của mỗi sinh viên trong công việc cụ thể.

Tìm hiểu thêm về BUV: www.buv.edu.vn